REKLAMA

NIK: Straty z powodu wyłudzania VAT idą w miliardy

  • Autor: AW
  • 08 kwietnia 2016 11:32
NIK: Straty z powodu wyłudzania VAT idą w miliardy Nastąpił gwałtowny wzrost zaległości w VAT, będący konsekwencją: z jednej strony wzrostu kwot w wykrytych fakturach fikcyjnych, a z drugiej - niskiej skuteczności odzyskiwania wymierzonych podatków (fot.fotolia)

• Dotychczasowe sposoby przeciwdziałania wyłudzaniu VAT-u na podstawie fikcyjnych faktur okazały się nieskuteczne.
• Jak wynika z kontroli NIK obejmującej rok 2014 i pierwsze półrocze 2015 r., zaległości z tytułu VAT wzrosły w tym czasie lawinowo do ponad 14 mld złotych.
• Pomóc ma mocniejsza współpracy między służbami podległymi MF a prokuraturą i Policją, czy takie rozwiązania jak np. centralny rejestr faktur.

Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła skuteczność działań Ministra Finansów i podległych mu organów w zwalczaniu oszustw podatkowych polegających na wprowadzaniu do obrotu faktur dokumentujących czynności fikcyjne w celu wyłudzenia podatku VAT.

Działania były, ale nieskuteczne

Zdaniem NIK rozwiązania systemowe były i są nadal niewystarczające dla skutecznego zwalczania oszustw podatkowych związanych z wykorzystywaniem faktur fikcyjnych.

Jak wykazała kontrola Minister Finansów nie zaproponował w kolejnych modyfikacjach prawa podatkowego wystarczających regulacji i mechanizmów, które uszczelniłyby system, a działania organów skarbowych w wykrywaniu oszustw były nieskuteczne i spóźnione - nie skutkowały egzekwowaniem wymierzonych podatków.

- Nastąpił gwałtowny wzrost zaległości w VAT, będący konsekwencją: z jednej strony wzrostu kwot w wykrytych fakturach fikcyjnych, a z drugiej - niskiej skuteczności odzyskiwania wymierzonych podatków. Zaległości te na przestrzeni 1,5 roku wzrosły prawie trzykrotnie z około 5 do ponad 14 mld złotych – podkreśla NIK w raporcie.

Co więcej, możliwości odzyskania wymierzonych należności z VAT z fikcyjnych faktur są nadal niewielkie, sięgają jedynie ok. 1,3 proc. wymierzonych kwot.

- Jest to konsekwencją zupełnie nieskutecznej egzekucji, spowodowanej brakiem jakiegokolwiek majątku osób i firm wykorzystywanych do tych oszustw oraz konsekwencją trudności z ustaleniem faktycznych ich organizatorów – czytamy dalej w raporcie.

Najwyższa Izba Kontroli zauważa, że w okresie objętym badaniami (2014 r. - I półrocze 2015 r.) minister finansów podejmował szereg działań i inicjatyw mających na celu poprawę skuteczności podległych służb w zwalczaniu oszustw w podatku od towarów i usług, w tym ograniczenie wyłudzeń podatku VAT oraz unikania zapłaty zobowiązań podatkowych.

W ocenie NIK zastosowane rozwiązania systemowe (mechanizm odwrotnego obciążenia oraz instytucja odpowiedzialności solidarnej nabywcy) i organizacyjne okazały się jednak niewystarczające dla poprawy skuteczności zwalczania oszustw popełnianych z wykorzystaniem faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych transakcji oraz ograniczenia zagrożeń dla gromadzenia dochodów budżetu państwa.

- Zaproponowane przez Ministra Finansów mechanizmy uszczelniające (zmiana ustawy o podatku od towarów i usług od 1 lipca 2015 r.) skierowane zostały, podobnie jak przy poprzedniej modyfikacji (zmiana ustawy od 1 października 2013 r.), na obszary działalności gospodarczej, w których zidentyfikowano istotne nieprawidłowości. Nie umożliwiały one natomiast ograniczenia oszustw w sposób systemowy, to znaczy niezależny od towarów wykorzystywanych w przestępczym procederze – zauważyli kontrolerzy NIK.

Firmy „słupy” wystrzyknęły skarbówki na dudka

NIK jest krytyczna także jeśli chodzi o skuteczność działania organów kontroli skarbowej. Wprawdzie w większości wypadków skarbówce udało się wytypować oszusta, ale odzyskać podatków już nie.

- Do kontroli typowano często nawet 90 proc. trafnością, - podmioty o wysokim ryzyku wystąpienia nieprawidłowości, a kontrole kończyły się ustaleniami nieprawidłowości. Kontrolowane urzędy skarbowe prowadziły postępowania zabezpieczające oraz egzekucyjne rzetelnie, zgodnie z obowiązującą procedurą. Jednak od podmiotów uczestniczących w oszukańczym procederze, głównie firm „słupów”, nie wyegzekwowano wymierzonych w wyniku działań kontrolnych podatków. W większości badanych przypadków organom kontroli skarbowej nie udało się także ustalić faktycznych organizatorów oszustw podatkowych – zauważa NIK.

Wyraźnie wzrastała, liczona przede wszystkim kwotowo, wielkość wykrytych przez organy kontroli skarbowej czynności fikcyjnych, co skutkowało również wzrostem kwot wymierzonego podatku.

W 2013 r. organy kontroli skarbowej wykryły fikcyjne faktury na kwotę 19,7 mld zł, w 2014 r. na kwotę 33,7 mld zł, a w 2015 r. już na kwotę 81,9 mld zł.

W związku z ustaleniami (na podstawie art. 108 ustawy o podatku od towarów i usług) wymierzyły odpowiednio 2,3 mld zł w 2013 r., 5,2 mld zł w 2014 r. oraz 4,9 mld zł w I półroczu 2015 r. należnych podatków.

Jednak wpłaty do budżetu państwa z tego tytułu w latach 2013-2014 i w I półroczu 2015 r. wyniosły zaledwie 162,3 mln zł, czyli 1,3 proc. kwot należnych, wymierzonych przez organy kontroli skarbowej. Niska skuteczność odzyskiwania należnego podatku spowodowała gwałtowny wzrost zaległości w VAT: z 5,1 mld zł na koniec 2013 r. do 14,1 mld zł na koniec czerwca 2015 r. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli możliwości odzyskania tych kwot są niewielkie.

Badanie 90 postępowań kontrolnych, w wyniku których organy kontroli skarbowej wymierzyły należny podatek na kwotę 1,9 mld zł, wykazało, że rzeczywiste wpłaty podatków były znacząco niższe.

Część podmiotów, których dotyczyły postępowania zakładana była na krótki okres - w celu wystawiania fikcyjnych faktur, a nie prowadzenia działalności gospodarczej. Były to podmioty podejmujące szereg oszukańczych zabiegów, niewyposażone w majątek rzeczowy, z którymi kontakt był niemożliwy już na etapie postępowania kontrolnego. Dla ustalenia stanu faktycznego konieczne było więc prowadzenie postępowań kontrolnych w kilku podmiotach.

Postępowanie skarbowe zbyt długie

Średni czas wszczęcia postępowania kontrolnego - od momentu pozyskania informacji wskazujących na duże ryzyko udziału podmiotu w oszustwie podatkowym - wynosił w przypadku kontroli doraźnych (57 proc. badanych spraw) 73, a planowych 189 dni. W ocenie NIK niezwykle istotne jest skrócenie czasu reakcji organów kontroli skarbowej w przypadkach podejrzeń o poważne oszustwa podatkowe. Postępowania kontrolne w takich sprawach powinny być wszczynane niezwłocznie.

Istotnym problemem było zwiększenie skuteczności zwalczania grup przestępczych, wykorzystujących mechanizmy podatkowe do wyłudzania podatku od towarów i usług, grup podejmujących fikcyjne działania, skierowane na uszczuplenie należności podatkowych. Oszustwa takie wykrywane były przeważnie z opóźnieniem, kiedy oszuści zniknęli, czasem tylko udawało się odnaleźć osoby podstawione, działające jako tzw. „słupy”. W takich sprawach organy kontroli skarbowej miały trudności zarówno z ustaleniem sprawców oszustw, jak i z odzyskaniem uszczuplonych kwot podatku VAT.

Problem z fakturami VAT - rozwiązania potrzebne od zaraz

W ocenie Najwyższej Izby Kontroli Minister Finansów powinien przeprowadzić gruntowną analizę rozwiązań proponowanych przez gremia eksperckie, specjalistów resortu finansów, a także mechanizmów stosowanych w innych krajach i podjąć niezwłoczne decyzje, które z rozwiązań mogą być wprowadzone i mają szansę okazać się skutecznymi w przeciwdziałaniu oszustwom w VAT w Polsce.

- Konieczne jest również zintensyfikowanie współpracy między służbami podległymi Ministrowi Finansów oraz z prokuraturą i Policją, a także przyśpieszenie reakcji służb skarbowych na rozpoznane zagrożenia i skoncentrowanie działań na wykrywaniu organizatorów procederu wyłudzania podatku zamiast na firmach „słupach” – sugeruje raport NIK.

Skala zagrożeń uzasadnia zdaniem NIK potrzebę przeanalizowania możliwości wprowadzenia w Polsce takich rozwiązań jak:

- obowiązek wystawiania faktur VAT za pośrednictwem serwera Ministerstwa Finansów (centralny rejestr faktur);
- publiczny rejestr rachunków bankowych podatników;
- ograniczenie możliwości rozliczeń kwartalnych w VAT;
- powszechna standaryzacja ewidencji danych (dotyczących dokumentów, księgowań, płatności);
- dodanie kolejnych przesłanek warunkujących wykreślenie podatnika z rejestru podatników VAT.

Warte rozważenia są także fakultatywny split payment (dzielona płatność) lub możliwość stosowania rozwiązania dzielonej płatności jako przesłanki zwalniającej od odpowiedzialności solidarnej oraz rozszerzenie zakresu odpowiedzialności solidarnej w ten sposób, że będzie miała zastosowanie zawsze w przypadku dokonywania płatności z tytułu transakcji na konto inne niż uwidocznione w bazie on-line podatników jako konto właściwe do rozliczeń VAT. Efektywne może okazać się także ograniczenie płatności gotówkowych.

Jednocześnie NIK podkreśla, że jedynie zastosowanie kompleksowych rozwiązań, wykorzystujących użyteczność kilku różnych narzędzi jednocześnie, pozwoli na istotną poprawę w ograniczeniu strat wynikających z nadużyć w podatku od towarów i usług. Potrzebne są zarówno nowe środki usprawniające pobór i egzekucję podatków, zmiany w organizacji służb zwalczających najpoważniejsze oszustwa podatkowe, jak i zmiany na płaszczyźnie regulacji karnych, zmierzające do zapewnienia realnej możliwości karania sprawców oszustw podatkowych.

Zdaniem izby, rozważyć należy także wyodrębnienie pionu lub służby wyspecjalizowanej do zwalczania oszustw podatkowych na wielką skalę z wykorzystaniem fikcyjnych faktur, służby wyposażonej w procedury kontroli i uprawnienia adekwatne do wagi przestępstw popełnianych przez grupy zorganizowane.

Podobał się artykuł? Podziel się!

Skomentuj (3 komentarzy)

  • marek zakrzewski 2016-04-09 08:58:51
    Przez lata rządzący budowali system rąbania skarbu państwa. Skarbówka jest bezradna jak osesek. Przewały są np. na darowiznach dla organizacji pożytku publicznego. Proste-prymitywne- skuteczne. Firma przekazuje organizacji darowiznę towarową. Odpisuje od dochodu. Organizacja nie-legalnie sprzedaje. Nie ewidencjonuje, bo po co. Znajoma fundacja charytatywna zarobiła w ten sposób 6 mln zł. Ale warszawska skarbówka umorzyła długi, bo organizacja jest /sic!/uboga! Kontroluje dokumenty, które się przedstawi. Ale idioci ze skarbówek nie spojrzą na sprawozdania www pozytekpubliczny gov.pl gdzie sprawozdania pokazują dochody. Takich organizacji jest kilkanaście tysięcy! NIK pisze: mądry pisze dla zabawy.
  • zbyszko 2016-04-08 23:25:46
    Ciekawe kiedy sprawdzą Milmex Systemy Komputerowe z Sosnowcai prezesa Krzyśko , przez 2,5 roku nie placą oni wynagrodzeń pracownikom, a ile było transakcji wewnątrzwspólnotowych bez VAT...
  • zniewolony 2016-04-08 13:56:18
    W USA przestępstwa podatkowe są bardzo surowo karane , bezwzględne więzienie oraz kosmiczne grzywny . Za morderstwo po wpłaceniu kaucji , można wyjść na wolność a za oszustwa podatkowe obowiązuje zakaz (więzienie).



REKLAMA

Znajdź swojego posła i senatora

LUB
Polityka rozbudza emocje, jakich dawno nie było? Oceniaj i komentuj działania i wypowiedzi posłów i senatorów z podziałem na okręgi i komitety. Twój głos zawsze się liczy!
REKLAMA